Cryptic quotations, proverbial expressions and other foreign interjections in the Latin letters of Pylyp Orlyk (based on a manuscript from 1727)

2025, 12, No. 12

University of Warsaw (Warsaw, Poland)


Publication date

17.04.2025

Publishing model

open access

License type


Field

Dziedzina nauk humanistycznych

Discipline

historia, nauki o kulturze i religii, literaturoznawstwo, językoznawstwo

Language of publication

Polish

Downloads

PDF 117 KB

Article

Number of views:134

Number of downloads:26

Crossref citations:0

Altmetric score:0


Abstract

The following article is devoted to Latin letters incorporated into the 18th century 'Diary' of Pylyp Orlyk. Examples of foreign interjections woven into the author's text were analyzed. An attempt was made to determine from which work the phrase originated, where Pylyp Orlyk may have encountered the work, whether it was a conscious reference and whether it meets the definitional requirements of such types of foreign interjections as a ‘cryptic quotation’ or a ‘proverbial expression’.

Keywords:

Bibliography

Axer J., Rola kryptocytatów z literatury łacińskiej w polskojęzycznej twórczości Jana Kochanowskiego, "Pamiętnik Literacki" 1982, 73, z. 1/2, s. 67-177.

Bargieł F., Tomasz Młodzianowski SJ (1622-1686) jako filozof z kręgu myśli suarezjańskiej, Wydział Filozoficzny Towarzystwa Jezusowego, Kraków 1987.

Chynczewska-Hennel T., Akademia Kijowsko-Mohylańska [w:] Szkolnictwo prawosławne w Rzeczypospolitej, red. A. Mironowicz, U. Pawluczuk, P. Chomik, Zakład Historii Kultur Pogranicza Instytutu Socjologii Uniwersytetu w Białymstoku, Bractwo Prawosławne św. św. Świętych Cyryla i Metodego, Białystok 2002.

Darowski R., Studia z filozofii jezuitów w Polsce w XVII i XVIII wieku, Wydział Filozoficzny Towarzystwa Jezusowego, Kraków 1998. https://doi.org/10.5840/forphil1997224

https://doi.org/10.5840/forphil1997224

Erazm z Rotterdamu, Adagia, przeł. i oprac. M. Cytowska, Ossolineum, Kraków 1973.

Filip Orlik (1672-1742) i jego Diariusz, opracowanie, odczytanie z rękopisu, wstęp, komentarze Walentyna Sobol, Wydawnictwa UW, Warszawa 2021. https://doi.org/10.31338/uw.9788323552383

https://doi.org/10.31338/uw.9788323552383

Gizel, I. (2009). Opus totius philosopiae (An opus concerning the whole of philosophy), Logic, treatise De distinctionibus (On the distinction), ch. 3-7. "Sententiae", 21(2), 207-216. https://doi.org/10.22240/sent21.02.207

https://doi.org/10.22240/sent21.02.207

Gizel, I. (2013). Opus totius philosophiae. "Sententiae", 29(2), 152-162. https://doi.org/10.22240/sent29.02.152

https://doi.org/10.22240/sent29.02.152

Heider D., Suárez on Visual Perception "Scientia et Fides" 2017, 5, z. 1. https://doi.org/10.12775/SetF.2017.003

https://doi.org/10.12775/SetF.2017.003

Horacego ody, epody, satyry i listy, przeł. na jęz. pol. dla użytku szkolnego M. Motty, druk i nakład J. Leitgebra, Poznań 1896.

Horacy, Dzieła wszystkie, t. 2, Gawędy; Listy; Sztuka poetycka, tekst łac. do dr. przygot., wyboru przekładu dokonał, przedmową, życiorysem poety, wersyfikacją i koment. opatrzył O. Jurewicz, PWN, Warszawa 2000.

Horacy, Pieśni: Pieśń wieku; Jamby; Gawędy; Listy; Sztuka poetycka, przeł., wstępem i komentarzem opatrzył A. Lam, Verum, Warszawa 1996.

Jabłonowski A., Akademia Kijowsko-Mohilańska: zarys historyczny na tle rozwoju ogólnego cywilizacyi zachodniej na Rusi, druk W. L. Anczyca i spółki, Kraków 1899-1900.

Logica Marcina Śmigleckiego: wprowadzenie, przegląd zagadnień, antologia tekstów, oprac. R. Darowski i F. Bargieł, Wydawnictwo WAM, Kraków 2016.

Łużny R., Pisarze kręgu Akademii Kijowsko-Mohylańskiej a literatura polska: z dziejów związków kulturalnych polsko-wschodnosłowiańskich w XVII-XVIII w., Uniwersytet Jagielloński, Kraków 1966.

Orlyk P., Diariush podorozhnii, yakyi v imia Troici naisviatishoi, rozpochatyi v roku 1720 misiatsia zhovtnia dnia 10-ho, t. 3, oprac. O. Kovalevska, I. Dmitryshyn, Tempora, Kyiv 2013.

Puchowski K., Jezuickie kolegia szlacheckie Rzeczypospolitej Obojga Narodów: studium z dziejów edukacji elit, Wydawnictwo UG, Gdańsk 2007.

R. P. Gregorii Cnapii Societatis Jesu Theologi Thesauri Polono Latino Graeci Tomus I, Thesaurus Polono Latino Graecus seu Promptuarium Linguae Latinae et Graecae in tres Tomos divisum, Cracoviae, Typis & Sumptu Francisci Cesarij Anno Domini MDCXLIII.

R. P. Thomae Młodzianowski Poloni, Societatis Jesu Praelectiones Theologicae sive Operum Tomus Quintus de Metaphysica, Logica, Octo Libris Physicorum, Generatione, Corruptione et Anima, Moguntiae et Dantisci, apus Simones Beckensteinios, Anno MDCLXXXII.

Satyry wszystkie Horacyusza wierszem polskim przez iednego z obywatelow litewskich wyłozone, tłum. Matuszewicz M., w Wilnie w 1784 w Drukarni J K. Mci y Rzplitey u Xięży Scholarum Piarum.

Skolimowska A., Przysłowia i wyrażenia przysłowiowe w łacińskich listach Jana Dantyszka z roku 1537 [w:] Łacina jako język elit, red. J. Axer, OBTA UW, Warszawa 2004.

Sobol W., Pylyp Orlyk sam pro sebe, "Studia Ukraińsko-Polskie" 2021, z. 8. https://doi.org/10.31338/2451-2958spu.8.6

https://doi.org/10.31338/2451-2958spu.8.6

Thesauri Polono Latino Græci Gregorii Cnapii e Societate Jesu Tomus Secundus Latino Germano Polonicus Novo Synonymorum, Epithetorum & Phrasium Poeticarum, apparatu auctus, Posnaniae, Typis Clari Colegij Societatis JESU, Anno Domini MDCCXXVI.

Tomasz z Akwinu św., Suma Teologiczna, t. 24, Tajemnica wcielenia Słowa Bożego (3, qu. 1-15), przeł. i objaśn. zaopatrzył St. Piotrowicz, Veritas, Londyn 1962.

Tomasz z Akwinu św., Suma Teologiczna, t. 35, słownik terminów, oprac. A. Andrzejuk, przedmową opatrzył M. Gogacz, Navo, Veritas, Warszawa, Londyn 1998.

Tomasz z Akwinu św., Suma Teologiczna, t. 6, Człowiek, część pierwsza, przeł. i objaśn. zaopatrzył o. Pius Bełch, O.P., Veritas, London 1980.

Trzej satyrycy rzymscy: Quintus Horatius Flaccus, Aulus Persius Flaccus, Decimus Iunius Iuvenalis, wstęp i komentarz L. Winniczuk, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1959.

Waquet F., Łacina - język powszechnej komunikacji?, [w:] Łacina jako język elit, red. J. Axer, OBTA UW, Warszawa 2004.

Waszkinel R., Przedmiot i podmiot w poznaniu według Jana od św. Tomasza "Roczniki Filozoficzne" 1976, 24, z. 1.

Similar publications