Річ Посполита „багатьох народів” у візіях польських науковців та публіцистів другої половини ХХ – першої чверті ХХІ ст.
2026, 13, No. 13
University of Warsaw
Ivan Franko National University of Lviv
Publication date
Publishing model
License type
Field
Discipline
Language of publication
Downloads
PDF 299 KB
Number of views:58
Number of downloads:16
Crossref citations:0
Altmetric score:0
Abstract
The author draws attention to the evolving attitudes of the leading strata of Polish society toward the image of the former Polish–Lithuanian Commonwealth, beginning from the late 18th century and up to the January Uprising of 1863. It is emphasized that the vision of a multinational Commonwealth - understood as a shared homeland not only for Poles, Lithuanians, Ukrainians, and Belarusians, but also for Jews, Germans, Armenians, and others - was revived by Polish scholars both in exile and in the People’s Republic of Poland during the 1960s. The idea regained prominence after the collapse of the communist system in the 1990s and at the beginning of the 21st century, particularly within the Lublin scholarly circle led by Prof. Jerzy Kłoczowski, and was further developed by other Polish researchers. At the same time, public debate has included numerous voices of opponents defending the concept of a monoethnic Polish Republic.
Keywords:
Bibliography
Agnieszka Romaszewska: Polacy muszą włączyć się we wspolne odtwarzanie tożsamości I RP, z Agnieszką Romaszewską-Guzy rozmawia Krzysztof Zwoliński, 6 grudnia 2019, https://tygodnik.tvp.pl/45634019/agnieszka-romaszewska-polacy-muszawlaczycsie-we-wspolne-odtwarzanie-tozsamosci-i-rp [dostęp: 10.04.2020].
Augustyniak U., Historia Polski, 1572–1795, Warszawa 2008.
Beauvois D., Mit „kresow wschodnich”, czyli jak mu położyć kres [w:] Polska myśl polityczna XIX i XX wieku, t. IX: Polskie mity polityczne XIX i XX wieku, Wrocław 1994.
Beauvois D., Moja przygoda z kresami [w:] „Ruch Literacki” 1989, r. 30, zesz. 4–5.
Besanşon A., Granice Europy [w:] „Nowe Państwo” 2004, nr 3.
Davies N., Boże igrzysko. Historia Polski, Kraków 2006.
Demkovych-Dobrianskyi M., Ukrainsko-polski stosunky u XIX storichchi, München 1969.
Dołęga-Chodakowski Z., O słowiańszczyźnie przed chrześcijaństwem, Warszawa 1967.
Dylągowa H., Historia Polski 1795–1990, Lublin 2000.
Franko I., Na nashii – ne svojii zemli. Uryvok z zapysok pravobichnoho shliakhtycha [v:] „Literaturno-naukovyi vistnyk”, t. 37, kn. 1, Kyiv 1907.
Historia Europy Środkowo-Wschodniej, red. J. Kłoczowski, Lublin 2000, t. 1–2.
Hrycak J., Historia Ukrainy 1772–1999. Narodziny nowoczesnego narodu, Lublin 2000.
Hud B., Od unii lubelskiej do rzezi wołyńskich. Cztery eseje o historii polsko-ukraińskiej, Warszawa 2024.
Hud B., Ukraińcy i Polacy na Naddnieprzu, Wołyniu i w Galicji Wschodniej w XIX i pierwszej połowie XX wieku, wyd. trzecie uzupełnione, Warszawa 2024.
Jakowenko N., Historia Ukrainy od czasów najdawniejszych do XVIII wieku, Lublin 2000.
Jasienica P., Rzeczpospolita Obojga Narodów, t. 1: Srebrny wiek, Warszawa 1999.
Kalembka S., Prasa demokratyczna Wielkiej Emigracji. Dzieje i główne koncepcje polityczne (1832–1863), Toruń 1977.
Kempa T., Rusini wobec unii lubelskiej: czy ruscy możni i szlachta chcieli ściślejszego połączenia z Polską w 1569? [w:] Unia Lubelska – Unia Europejska, red. I. Hofman, Lublin 2010.
Kempa T., Szlachta wołyńska wobec spraw wyznaniowych na sejmikach i sejmach w końcu XVI i w pierwszej połowie XVII wieku [w:] „Klio” 2011, nr 19.
Kempa T., The Attitude of Ruthenian Magnates and Nobles toward the Union of Lublin (1569) and the Problem of the Autonomy of Ukrainian Lands within the Polish-Lithuanian Commonwealth [w:] „Zapiski Historyczne” 2019, nr 4.
Kempa T., W cieniu polsko-litewskiego sporu: rola Rusinow w zawarciu unii w 1569 roku [w:] „Mówią Wieki” 2019, nr 2.
Kłoczowski J., Historia Polski od czasow najdawniejszych do końca XV wieku, Lublin 2000.
Kłoczowski J., Rzeczpospolita wielu narodow. Świadectwa, wywiady, przemówienia i szkice z lat 1990–2012, Lublin 2012.
Kolbuszewski J., Kresy, Wrocław 1999.
Lepesant G., Polska i nowe sąsiedztwo Unii Europejskiej [w:] „Rocznik Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej” 2003.
Lipski J. J., Dwie ojczyzny, dwa patriotyzmy (uwagi o megalomanii narodowej i ksenofobii Polakow) [w:] Tunika Nessosa. Szkice o literaturze i o nacjonalizmie, Warszawa 1992.
Litwin H., Zjednoczenie narodow cnych: polskiego, litewskiego, ruskiego. Wołyń i Kijowszczyzna w Unii Lubelskiej, Warszawa 2019.
Litwin H., Z narodu ruskoho. Shlachta Kyjivshchyny, Volyni ta Braclavshchyny (1569–1648), Кyiv 2016.
Lysiak-Rudnyckyi I., Istorychni ese, t. 1, Kyiv 1994.
Magryś R., Ukraina a sprawa polska: Kilka refl eksji o eseistyce historycznej Pawła Jasienicy [w:] Ukrainsko-polski vidnosyny vchora i sohodni, zbirnyk prac TO NTSh, t. 3, Ternopil 2007.
Mieroszewski J., Finał klasycznej Europy, Lublin 1997.
Nowak A., Jak rozbić rosyjskie imperium? Idee polskiej polityki wschodniej (1733–1921), Kraków 1999.A. Nowak, Unia Lubelska po 450 latach, 01.07.2019, https://teologiapolityczna.pl/andrzej-nowak-unia-lubelska-byla-duzotrwalsza-i-bardziej-demokratycznaod-unii-europejskiej [dostęp: 11.04.2020].
Pacholski A., Kim jest Mickiewicz? [w:] „Kultura” 1999, nr 4.
Przełomiec M., Ani Litwini, ani Białorusini nikogo Polakom nie ukradli, https://tygodnik.tvp.pl/45547532/ani-litwini-ani-bialorusini-nikogo-polakom-nieukradli [dostęp: 10.04.2020].
Romanowski A., Litewskie pogranicza literatury staropolskiej [w:] W poszukiwaniu prawdy. Księga jubileuszowa ofi arowana Profesorowi Janowi Widackiemu, Kraków 2018.
Romanowski A., Wschodnim pograniczem literatury polskiej. Od średniowiecza do oświecenia, Kraków 2018.
Rzeczpospolita ruska. Z profesorem Andrzejem Romanowskim rozmawia Anna Radziukiewicz, 5 sierpnia 2019, https://www.tygodnikprzeglad.pl/rzeczpospolita-ruska/ [dostęp: 24.11.2025].
Rzeczpospolita wielu narodow. Z profesorem Andrzejem Romanowskim rozmawia Paweł Wroński, 20 sierpnia 2004, https://wyborcza.pl/magazyn/1,124059,2240600.html [dostep: 26.03.2020].
Sahanowicz H., Historia Białorusi od czasow najdawniejszych do końca XVIII wieku, Lublin 2001.
Sosnowska D., Ambiwalencje i sprzeczności: o dziwnych kozakach w polskiej literaturze romantycznej [w:] „Warszawskie Zeszyty Ukrainoznawcze” 1994, nr 2.
Shevchenko T., Zibrannia tvoriv: u 6 t, t. 2: Poezia 1847–1861, Kyiv 2003.
Shporliuk R., Ukraina: vid imperskoi peryferii do suverennoi derzhavy [v:] „Suchasnist” 1996, nr 11.
Sukiennicki W., Political Consequences of a Semantic Mistake. Polityczne konsekwencje błędu semantycznego, Kraków 2019.
Sulima Kamiński A., Historia Rzeczypospolitej Wielu Narodow 1505–1795. Obywatele, ich państwa, społeczeństwo, kultura, Lublin 2000.
Sulima Kamiński A., W kręgu moralnej i politycznej ślepoty: Ukraina i Ukraińcy w oczach Polakow [w:] „Suczasnist” (zeszyt w języku polskim) 1985, nr 1–2.
Szybieka Z., Historia Białorusi 1795–2000, Lublin 2002.
Wandycz P., Pod zaborami. Ziemie Rzeczypospolitej w latach 1795–1918, Warszawa 1994.
Wapiński R., Mit dawnej Rzeczypospolitej w epoce porozbiorowej [w:] Polska myśl polityczna XIX i XX wieku, t. IX: Polskie mity polityczne XIX i XX wieku, Wrocław 1994.
Wilson A., Ukraińcy, Warszawa 2002.
Zwoliński K., Pogrzeb Orła i Pogoni. Jak Litwa i Białoruś podbierały Polsce bohaterow, https://tygodnik.tvp.pl/45439445/pogrzeborla-i-pogoni-jak-litwa-ibialorus-podbieraly-polsce-bohaterow [dostęp: 10.04.2020].