Мартирологія в музейному просторі: репрезентація досвіду Другої світової війни в Польщі та Україні
2026, 13, No. 13
Lviv Polytechnic National University
Lviv Historical Museum
Publication date
Publishing model
License type
Field
Discipline
Language of publication
Downloads
PDF 236 KB
Number of views:48
Number of downloads:16
Crossref citations:0
Altmetric score:0
Abstract
The article examines the martyrological tradition of museum representation of the World War II historical experience in Polish and Ukrainian museums. The study analyzes the activities of the Central Museum of Prisoners-of-War in Łambinowice as a unique European institution that represents the memory of victims of both Nazi (1939–1945) and Communist (1945–1946) totalitarian regimes. A comparative analysis of Polish and Ukrainian experience in the museumification of memorial sites is conducted using the examples of Lviv museums – the National Museum-Memorial of Victims of the Occupation Regimes 'the Prison on Łącki Street' (2009) and the Memorial Museum of Totalitarian Regimes 'Territory of Terror' (2014–2016). Common features of these institutions are identified: the use of authentic spaces of former prisons and camps, application of modern scenographic solutions, and focus on representing the crimes of the Nazi and Soviet regimes. The relevance of Polish martyrological experience for Ukrainian museology in the context of the Russian-Ukrainian war is substantiated, particularly regarding the documentation of inhumane treatment of prisoners of war and the creation of memorial spaces for forming cultural memory.
Keywords:
Bibliography
Andrzej Nowak o polityce historycznej, https://www.youtube.com/watch?v=-Z_9L-4fE8mA [dostęp: 11.07.2025].
Assmann J., Pamięć kulturowa. Pismo, zapamiętywanie i polityczna tożsamość w cywilizacjach starożytnych, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2015.
Centralne Muzeum Jeńcow Wojennych. Wystawy stałe, http://www.cmjw.pl/wystawy1/wystawy-stale/ [dostęp: 27.04.2025].
Ciasnocha R., Centralne Muzeum Jeńcow Wojennych w Łambinowicach–Opolu. Informator, Centralne Muzeum Jeńców Wojennych w Łambinowicach–Opolu, Opole 2005.
Działalność muzeow w 2024 r., https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/kultura--turystyka-sport/kultura/dzialalnosc-muzeow-w-2024-r-,12,8.html [dostęp: 30.07.2025].
Korzeniewski B., Przemiany obrazu drugiej wojny światowej w polskich muzeach po roku 1989 [w:] Druga wojna światowa w pamięci kulturowej w Polsce i w Niemczech: 70 lat poźniej (1945–2015), red. J. Kałążny, A. Korzeniewska, B. Korzeniewski, Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku, Gdańsk 2015, s. 105–138.
Kranz T., Martyrologia [w:] Modi Memorandi. Leksykon kultury pamięci, red. M. Saryusz-Wolska, R. Traba, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2014.
Kranz T., Muzea w byłych obozach w Polsce jako forma instytucjonalizacji pamięci [w:] „Łambinowicki Rocznik Muzealny”, red. V. Rezler-Wasielewska, t. 26, Centralne Muzeum Jeńców Wojennych, Opole 2003, s. 9–22.
Kula M., Nośniki pamięci historycznej, DiG, Warszawa 2002.
Linek B., Czy sprawcy mogą stać się ofi arami? [w:] Polsko-niemieckie miejsca pamięci, red. R. Traba, H. H. Hahn, t. 2: Wspólne/Oddzielne, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2015, s. 334–345.
Lytvyn M., Khakhula L., Shkorubska V., Merezha ta osoblyvosti orhanizatsiinoi struktury viiskovykh muzeiv Ukrainy na suchasnomu etapi [v:] „Viiskovo-naukovyi visnyk”, V. Trofymovych, vyp. 38, Natsionalna akademiia sukhoputnykh viisk imeni hetmana Petra Sahaidachnoho, Lviv 2022, s. 77–102.
Memorialnyi muzei totalitarnykh rezhymiv „Terytoriia teroru”, https://museumterror.com/museum/about/ [dostup: 21.06.2025].
Natsionalnyi muzei-memorial zhertv okupatsiinykh rezhymiv „Tiurma na Lontskoho”: misiia, http://www.lonckoho.lviv.ua/muzej/misiya [dostup: 06.08.2025].
Nowak E., Obozy na Śląsku Opolskim w systemie powojennych obozów w Polsce (1945–1950). Historia i implikacje, Centralne Muzeum Jeńców Wojennych w Łambinowicach–Opolu, Uniwersytet Opolski, Opole 2002.
Pavlyshyn A., Istoriia odniiei viaznytsi. Tiurma na Lontskoho: chyiei pravdy bilshe?, „Ukrainskyi tyzhden”, 2010, nr 39, https://web.archive.org/web/20170104054551/http://tyzhden.ua/Publication/7425 [dostup: 07.08.2025].
Polskyi ministr Vashchykovskyi vidmovyvsia vidvidaty „Tiurmu na Lontskoho”u Lvovi, https://www.istpravda.com.ua/short/5a005f8361703/ [dostup: 08.08.2025].
Relacja audio: Jaką historię opowiadają dziś muzea? – wokoł książki „Teorie muzeum”, http://www.polin.pl/pl/wydarzenie/jaka-historie-opowiadaja-dzismuzea-dyskusja-wokol-ksiazki [dostęp: 12.06.2025].
Rezler-Wasilewska V., Cmentarze i pomniki w Łambinowicach – miejsce pamięci o szczegolnym rodowodzie historycznym [w:] „Łambinowicki Rocznik Muzealny”, red. V. Rezler-Wasielewska, t. 26, Centralne Muzeum Jeńców Wojennych, Opole 2003, s. 33–40.
Rezler-Wasilewska V., Muzeum w miejscu pamięci, Centralne Muzeum Jeńców Wojennych w Łambinowicach-Opolu, Opole 2015.
Saryusz-Wolska M., Spotkania czasu z miejscem. Studia o pamięci i miastach, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2011.
Skibitska Yu., „Naspravdi my naibilsh nezakhyshcheni chuvaky ta chuvikhy”. Yak Olha Honchar zrobyla lvivskyi muzei „Terytoriia teroru” odnym z naikrashchykh u kraini – ta z yakymy demonamy yii dovelosia borotysia, „Zaborona”, 2022, 13 sichnia, https://zaborona.com/yak-olga-gonchar-zrobylalvivskyj-muzej-terytoriya-teroru-odnym-z-najkrashhyh-u-krayini/ [dostup: 21.06.2025].
Winter J., Th e Generation of Memory: Refl ections on the „Memory Boom” in Contemporary Historical Studies, „Archives & Social Studies: A Journal of Interdisciplinary Research”, 2007, no 1, p. 363–397.
Wywiad z wicedyrektorem Centralnego Muzeum Jeńcow Wojennych w Opolu–Łambinowicach, dr Renatą Kobylarz-Bułą. Opole, 18 września 2017 roku. Archiwum autorskie.
Ziębińska-Witek A., Muzea historyczne w XXI wieku: transformacja czy trwanie? [w:] „Kultura Współczesna. Teorie. Interpretacje. Praktyka”, red. M. Michałowska, nr 4, Narodowe Centrum Kultury, Warszawa 2015, s. 106–123.
Zubrzycki G., Krzyże w Aushwitz. Tożsamość narodowa, nacjonalizm i religia w postkomunistycznej Polsce, NOMOS, Kraków 2014.
Zubrzycki G., Między historią, pamięcią wspólną i mitologią narodową: wyzwania i szanse współczesnych muzeów [w:] Historia Polski od-nowa. Nowe narracje historii i muzealne reprezentacje przeszłości, red. R. Kostro, K. Wóycicki, M. Wysocki, Muzeum Historii Polski, Warszawa, 2014, s. 13–25.